De afwikkeling van nalatenschappen geeft steeds weer nieuwe inzichten. Niet alleen in de karakters van mensen, maar ook in hoe de wet wordt uitgelegd. Recent behandelde de Rechtbank Limburg een interessant geval dat inzicht geeft in de relatie tussen schenkingen en testamenten.
Testament en schenkingen
In 2006 stelde een alleenstaande agrariër zijn testament op. Hij liet in totaal ongeveer €100.000,- aan legaten na aan zijn neven en nichten. Daarnaast benoemde hij zijn neef X, de beoogde bedrijfsopvolger (de neef die het vaakst op het bedrijf kwam), tot zijn enige erfgenaam. In 2017 verkocht hij zijn bedrijf op 86-jarige leeftijd aan X. Het bedrijf had een waarde van ongeveer €500.000,-, maar de agrariër liet zich slechts €75.000,- uitbetalen. Het resterende bedrag viel onder de bedrijfsopvolgingsregeling voor de schenkbelasting. Dit betekende dat X, zolang hij zich aan de voorwaarden hield en het bedrijf vijf jaar zou voortzetten, geen schenkbelasting hoefde te betalen over dit bedrag.
Wat te doen bij een nalatenschap met schulden?
Toen de agrariër op 1 februari 2021 overleed, bleek er slechts €57.000 op de bankrekening te staan, terwijl legaten ter waarde van €100.000 waren toegezegd. Erfgenaam X aanvaardde de nalatenschap beneficiair, omdat er meer schulden (de legaten van €100.000) waren dan bezittingen (het gemelde banksaldo). Bij de afhandeling van de nalatenschap kan dan in beginsel van het aanwezige saldo worden uitgegaan.
Had de erfgenaam de nalatenschap zuiver aanvaard, dan had hij het verschil uit zijn persoonlijke vermogen moeten bijpassen. Nu kon hij echter volstaan met het aanbieden aan de legatarissen van een evenredig deel van hun legaat. Twee legatarissen, die elk een legaat van €10.000 vrij van erfbelasting zouden ontvangen volgens het testament, kregen nu maar €5.700 aangeboden. Ze gingen hiermee niet akkoord en voelden zich benadeeld door de eerdere schenking die neef X had ontvangen.
Paulianeus Handelen
De legatarissen beriepen zich op paulianeus handelen bij de verkoop van de boerderij en vernietigden de schenkingsovereenkomst. Er kon namelijk worden aangetoond dat de agrariër in 2017 bewust had geschonken en daarbij rekening had kunnen houden met zijn testament uit 2006. Op dat moment had de agrariër slechts een banksaldo van €11.000. Dit bedrag, in combinatie met de onverplichte schenking van de boerderij, was onvoldoende om de legaten na zijn overlijden uit te keren.
Uitspraak
De rechtbank oordeelde dat:
- Niet de schenking, maar de koopovereenkomst van de boerderij kon worden vernietigd wegens paulianeus handelen. De agrariër had kunnen weten dat de legaten na zijn overlijden door deze schenking niet meer volledig uitgekeerd konden worden.
- Een legaat van een goed dat bij overlijden niet meer aanwezig is, vervalt. Dit geldt echter niet voor geldbedragen, zoals in de wet is vastgesteld.
- Het maakt niet uit dat de legaten pas opeisbaar werden na het overlijden in 2021. Het zijn schulden van de nalatenschap van degene die het testament opstelt, en daar moet deze persoon ook rekening mee houden vóór zijn overlijden.
X moest na de uitspraak het verschil alsnog uitkeren aan deze twee legatarissen en ook de procedurekosten betalen. De andere legatarissen konden geen beroep doen op deze uitspraak, omdat zij geen partij waren in deze procedure.
Conclusie: pas uw testament tijdig aan
In dit geval is de conclusie duidelijk: de persoon die het testament opstelt, heeft de verantwoordelijkheid om na te denken over de verdeling van de nalatenschap. Als je van plan bent om de nalatenschap op een andere manier te verdelen of om vooruit te lopen op schenkingen, is het essentieel om dit ook in het testament te wijzigen. Het komt niet altijd vanzelf goed.
Heeft u vragen? Neem contact met ons op voor advies.
Bij Notariskantoor Poppinghaus staan wij klaar om al uw vragen en opmerkingen te beantwoorden. Aarzel niet om contact met ons op te nemen. Dit kan telefonisch via 053-53-83-777 of mail naar info@poppinghaus.nl en maak een afspraak. Wij helpen u graag verder!
Contact