Onlangs meldde een mevrouw dat zij mijn stukjes zo graag las. Mooi om te horen, alleen maakte ze de opmerking daarbij ‘dat het wel steeds over mensen met kinderen ging en dat zij daar niet bij hoort’, maar toch fijn dat het ook gelezen wordt en ook nog gewaardeerd. Meestal zit ik op zondag nog even snel de tekst te tikken, maar ik bedenk het al wel in de week ervoor. Het moet natuurlijk wel een beetje actueel zijn, alhoewel veel notariële onderwerpen van alle tijden zijn. Nu dan een ‘stukje’ over mensen zonder kinderen. Daar zijn er heel veel
van, sterker nog, iedereen heeft ouders maar degenen met kinderen vormen geen meerderheid (meer).
Mensen zonder kinderen regelen vaak een testament voor het geval zij er beiden niet meer zijn. Want als je dan geen testament hebt, dan bepalen de wet en het lot wie er van jou erven. Zonder echtgenoot of geregistreerd partner èn zonder afstammelingen na te laten, erven jouw ouders, broers en zusters, of kinderen van voor jou overleden broers en zusters. De wet houdt vast aan bloedverwantschap omdat dit niet verandert en altijd vast te stellen is. Of iemand een goede vriend en mantelzorger van jou was, is na het overlijden vaak niet bekend of vergeten.
Heel soms komt het voor, dat een stel samen omkomt, vaak bij een ongeval. Het tijdstip van overlijden wordt vastgelegd en zit daar iets tussen, dan betekent dit bij getrouwde mensen of partners met een geregistreerd partnerschap (en dat is uitdrukkelijk geen samenlevingscontract!) dat eerst de langstlevende van hen beiden alles erft. Vervolgens erft de naaste familie van de laatst overledene van de beide partners.
Nu zijn er mensen, die dat in het geheel niets uitmaakt. Het lot bepaalt dit en de kans dat het gebeurt, is niet zo groot. Maar dat laatste is niet geheel waar als je de ongevalssituatie wegdenkt. Sterker nog, uiteindelijk overlijdt de laatste van de beide partners ook een keer. Dat is niet waarschijnlijk, dat is zeker. En in een testament kun je het anders regelen dan de wet voorschrijft.
De mogelijkheden zijn heel ruim. Als je namelijk geen kinderen hebt, is er niemand die een beroep kan doen op een legitieme portie of die iets om welke reden ook op zou kunnen eisen omdat ze onterfd zijn. Tot 1998 gold dat wel voor ouders, mits iemand geen kinderen naliet. En in Duitsland is dat nog steeds een wettelijke regel, maar in Nederland is dat dus al 23 jaar geleden afgeschaft.
Men kan in die situatie heel wat variaties loslaten op de nalatenschap en wie dat moet erven. Legaten, erfstellingen zijn mogelijk, bijvoorbeeld met tweetrapsmakingen, waarmee je ook nog bepaalt wat er na het overlijden van jouw erfgenaam met jouw spullen gebeurt. Wie wordt de uitvoerder van alles, ook wel executeur genoemd? En zijn er wellicht erfgenamen die zelf niet zo goed met geld kunnen omgaan maar wie je wel iets gunt? Dan kun je een testamentair bewindvoerder aanstellen. Kortom, in ieder geval een aanrader om daar eens over na te denken, zeker als je geen kinderen hebt.
Daarnaast is ook (of juist) in die situatie een levenstestament een goede regeling. Men kan elkaar machtigen om alles namens de partner te kunnen doen voor het geval er geestelijke en/of lichamelijke beperkingen komen, zonder direct naar de Rechtbank te moeten voor een bewind of curatele. En in tweede instantie een ander, al kan het vinden van die persoon wel iets moeilijker liggen bij mensen zonder kinderen. Het blijft altijd een vertrouwenskwestie. Laatst is er nog een echtgenoot strafrechtelijk veroordeeld, omdat hij de bankpas van zijn dementerende echtgenote wel erg ruim voor zijn eigen schulden gebruikte.
Voor alle duidelijkheid: dat is niet de bedoeling! Een volmacht krijgen is geen schenking, het is een machtiging om namens een ander handelingen te verrichten, die deze persoon zelf ook verricht zou hebben. Wel is het raadzaam twee personen gezamenlijk te machtigen, dat geeft een grotere kans op een juiste
uitvoering.